Wanneer Spiritualiteit Wordt Gebruikt Om Verantwoordelijkheid Te Ontwijken
Ik heb veel onderzoek gedaan naar spiritualiteit en veel gelezen over boeddhisme, hindoeïsme en verschillende andere spirituele stromingen. Tegelijkertijd vind ik veel van de moderne spiritualiteit die ik tegenkom grote onzin. Ik ben zelf ooit in de valkuil gestapt dat alles wat uit de mind komt slecht zou zijn en alles wat uit het hart komt goed. De materiële wereld zou slecht zijn en het spirituele goed. Juist dat onderscheid ben ik steeds opnieuw tegengekomen. In dit artikel wil ik onderzoeken waar die gedachte vandaan komt, waarom ik denk dat deze gevaarlijk kan zijn en hoe je dit kunt herkennen.
Ik maakte een tijdje deel uit van een online community. In het begin leek het allemaal heel mooi. Daarvoor was ik al veel bezig geweest met het plannen van mijn leven en het stellen van doelen voor de verschillende belangrijke gebieden daarin. Toen werd ik door een vriend gevraagd of ik mee wilde doen. Ik vroeg om meer informatie en een deel van wat zij deden sloot precies aan bij waar ik zelf al mee bezig was. Het voelde daarom goed en ik besloot me aan te sluiten. In het begin vond ik het fantastisch. Ik leerde veel en kreeg een mooie kans om te coachen. Toch was er iets wat niet helemaal lekker zat.
Naast het stellen van doelen waren er nog andere onderdelen binnen de community. Er werd steeds een groep samengesteld van nieuwe deelnemers, die ‘nieuwe leiders’ werden genoemd. Ik zat in de eerste groep. Het was de bedoeling dat we samen verantwoordelijkheid namen voor de planning en onze aanwezigheid. Ik was zelf erg betrokken, omdat ik het ontzettend interessant vond. Ik ging daarom ook snel door de opdrachten heen. Toen ik het basisprogramma had afgerond, kon ik doorstromen naar Plus en zou ik mentor kunnen worden van nieuwe groepen. Dat vond ik leuk.
Wat mij wel tegenstond, was dat van ons als mentoren werd verwacht dat we nieuwe leden die niet aanwezig waren achter de broek aanzaten. We moesten hen aansporen om aanwezig te zijn, opdrachten te maken of zich aan te melden voor workshops en dergelijke. Ik vond dat onnodig en had zelfs het idee dat het averechts kon werken. Als iemand zich ergens aan committeert, wil je uiteindelijk dat diegene zelf verantwoordelijkheid neemt voor die keuze.
Wanneer je iemand voortdurend achter zijn commitment aan moet zitten, kan de motivatie verschuiven van ‘ik wil dit’ naar ‘ik moet dit’. Als ik nu terugkijk, voelde het voor mij alsof er eerst een commitment werd afgedwongen en we mensen daarna achter hun broek aan moesten zitten om zich eraan te houden.
Wat ook voor frictie bij mij zorgde, was de spirituele methode die door de oprichter werd gebruikt. Er werden allerlei spirituele termen en concepten gebruikt in de trajecten die hij faciliteerde. Ik merkte dat ik daar steeds minder mee had. Ik had eerder al veel met dit soort spiritualiteit geëxperimenteerd en was daar juist kritischer naar gaan kijken.
Ook vielen veel mensen uit het traject, wat ik achteraf goed kan begrijpen. Voor mijn gevoel werd je als volwassene soms behandeld alsof je een schoolkind was: voortdurend werd je eraan herinnerd wat je moest doen en wanneer je aanwezig moest zijn. Ik kan me voorstellen dat die manier van begeleiden juist weerstand oproept. Aan het einde van de zomer organiseerde de oprichter een festival. In eerste instantie wilde ik niet gaan, maar een deelnemer met wie ik bevriend ben vroeg of ik mee wilde. Ik dacht: waarom niet? Ik deed nog wat onderzoek en zag in de brochure dat je €300 moest inleggen voor één dag festival. Dat vond ik al behoorlijk veel. Wat mij vooral verbaasde, was dat er in de brochure stond dat je binnen 21 tot 42 weken €600 terug zou krijgen en dat er daarnaast €1.000 aan goede doelen zou worden geschonken. Ik vroeg me af hoe dit financieel mogelijk was en waar het geld precies naartoe zou gaan. Daarom besloot ik ernaar te vragen.
Ik zat met andere ‘mentoren’ in een groepschat en vroeg de oprichter wat er met het ingelegde geld zou gebeuren, hoe het bedrag van €300 naar €600 zou kunnen groeien, waarin het eventueel geïnvesteerd zou worden en naar welke goede doelen de €1.000 zou gaan. Wat voor de één een goed doel is, hoeft dat tenslotte voor een ander niet te zijn. Ik kreeg als antwoord dat het festival is voor mensen die in hun hart kunnen voelen dat het geld op een juiste plek is en erop kunnen vertrouwen dat het in meervoud bij ons terug zou komen als dat de bedoeling was. Volgens hem gaat het niet om een kosten-baten- of risico afweging, want dat is een beslissing van de mind, niet van het hart. Maar daarmee waren mijn vragen niet beantwoord. Ik vroeg naar de bestemming, het risico en de financiële onderbouwing van het geld; ik kreeg een antwoord over vertrouwen en gevoel.
‘Als dat de bedoeling is’? Dat vond ik iets heel anders dan wat er in de brochure stond. Daar werd immers concreet gesproken over €600 die binnen 21 tot 42 weken zou worden terugbetaald. Bij mij gingen daarom alle alarmbellen af. Na verder doorvragen wilde hij er in de groepschat niet op ingaan en stelde hij voor het er na het festival over te hebben. Oftewel: nadat iedereen zijn geld al had ingelegd.
Ik heb daarna nog verder doorgevraagd, maar kreeg geen antwoord. Daarom koos ik ervoor om volledig uit de community te stappen. Vervolgens kreeg ik berichten dat ik onverantwoordelijk had gehandeld, dat ik niet geschikt was als coach of mentor en dat ik het nog kon oplossen door mijn excuses aan te bieden.
Dat ging ik natuurlijk niet doen. Ik sta nog steeds achter mijn keuze en ben het absoluut niet eens met deze manier van redeneren. Sterker nog, ik vind het gevaarlijk wanneer uitspraken als ‘het gaat niet om een kosten-baten- of risicoafweging, want dat is een beslissing van de mind en niet van het hart’ worden gebruikt om concrete vragen over geld niet te beantwoorden. Een spirituele overtuiging kan voor mij nooit een reden zijn om vragen over iets concreets als geld, risico of verantwoordelijkheid niet te beantwoorden. Voor mij is het vanzelfsprekend dat je vragen mag stellen over wat er met geld gebeurt wanneer je dat aan iemand toevertrouwt. Ik zou ernaast kunnen zitten in mijn oordeel, maar ik zie niet hoe je zulke vragen kunt ontwijken onder het mom van ‘het hart boven de mind’.
Dit is volgens mij niet uniek voor deze situatie. Hier gebeurt op iets grotere schaal, maar dit gebeurt ook in kleinere gevallen. Mensen die spiritualiteit gebruiken om het nemen van verantwoordelijkheid voor acties of emoties proberen te ontwijken.Het probleem is niet dat spiritualiteit niets te maken heeft met de materiële wereld. Het probleem ontstaat wanneer spirituele concepten worden gebruikt om concrete zaken in de materiële wereld te ontkennen, te verdraaien of verantwoordelijkheid ervoor te vermijden.
Ik maak daarbij onderscheid tussen verschillende domeinen. In de materiële wereld hebben concrete zaken concrete consequenties. Geld moet ergens vandaan komen. Een afspraak heeft gevolgen wanneer je die niet nakomt. Een lichaam heeft fysieke grenzen. Je kunt niet een spiritueel idee gebruiken om die werkelijkheid simpelweg weg te verklaren.
Voor mij betekent dit niet dat je je hart moet negeren en alles vanuit je mind moet benaderen. Integendeel. Ik denk dat beide hun plek hebben. Je gevoel kan je iets vertellen over wat er in je speelt en wat voor jou belangrijk is, terwijl je verstand je kan helpen om te begrijpen wat er daadwerkelijk gebeurt.
Het probleem ontstaat wanneer we een spiritueel principe gebruiken om de werkelijkheid niet onder ogen te hoeven zien. Als iemand je vraagt waar geld naartoe gaat, is ‘voel maar in je hart of het goed zit’ geen antwoord op die vraag. Als je een afspraak niet nakomt, kun je niet simpelweg zeggen dat het op dat moment niet goed voelde. En als je iemand pijn hebt gedaan, kun je niet alle verantwoordelijkheid daarvoor afschuiven door te zeggen: ‘dat is jouw karma.’
Spiritualiteit kun je gebruiken om jezelf beter te leren kennen, om diepere lagen van jezelf te begrijpen, meer betekenis te vinden en anders naar het leven te kijken. Je kunt het niet gebruiken om de werkelijkheid naar je eigen hand te zetten. Als je iets niet begrijpt of geen antwoord hebt, verandert de werkelijkheid niet doordat je er een vaag spiritueel concept op plakt.
Echte spiritualiteit betekent voor mij niet dat je jezelf boven de werkelijkheid verheft, maar dat je haar onder ogen durft te zien. Ook wanneer het ongemakkelijk of moeilijk is. Voel wat je voelt, denk na over wat er gebeurt, stel vragen en neem verantwoordelijkheid. Spiritualiteit is volgens mij bedoeld om je dichter bij de werkelijkheid te brengen, niet ervan af.
